Urdnus ve Beth Mancam’daki kiliseler harap hâlde   

Dosyamızın yedinci bölümünde, Midyat-İdil yolu üzerindeki tarihi geçiş noktalarında yer alan Urdnus ve Beth Mancam köylerinde yaşananları aktarıyoruz. Sayfo Süryani Soykırımı’ndan sonra Bsorino’dan gelen 15 aileyle yeniden hayata dönmeye çalışan ancak saldırılar sebebiyle tamamen boşaltılan, haritadan silinmek istenen kilise ile manastırların mirası ve Süryanilerin hikâyesi dosyamızda.   

Sayfo Özel Dosya  

Sayfo Süryani Soykırımı’na giderken, 1915-24 yılları arasında Türkiye’de boşaltılan Süryani köyleri ve bölgelerini dosya hâlinde paylaşıyoruz. Dosyamızın yedinci bölümünde, Turabdin’in (Mardin ve çevre iller) Midyat ve çevresinde boşaltılan iki Süryani köyü ile kilise ve manastırları paylaşıyoruz.   

Urdnus (Arnas-Bağlarbaşı)   

Çeşitli dönemlere ait kalıntılarla çevrili olan Urdnus köyünün ne zaman kurulduğu bilinmiyor. Ancak günümüze kadar ulaşan yapılar göz önüne alındığında, köyün milattan önceye kadar uzandığı düşünülüyor.   

Midyat'tan Dargeçit'e giden yol üzerinde yer alan köyde hem Süryaniler hem de Kürtler yaşam sürdürüyor. Kürtlerin bölgeye göçünün kesin tarihi bilinmiyor. O dönemde, lideri Temmir Ağa olan bir Kürt aşireti, Daskan, Derikfan, Bahwar, Kfarze, Salıh ve Dafne gibi köyleri kapsayan geniş bir bölgeyi yönetiyordu. 1915 Sayfo Soykırımı esnasında bu aşiret, köyde yaşayan Süryanilere karşı çok sayıda katliam gerçekleştirdi.  

1915'ten önce Urdnus’ta 70 aile yaşıyordu. Daha sonra Süryaniler köyü terk etmek zorunda kaldı. Süryaniler ancak 1920'lerde köye geri dönebildi. 1960'lara gelindiğinde ise sayıları 70'ten fazla aileye ulaşan köydeki Hıristiyan nüfusu, 80'lerin başlarında azaldı ve sadece 25 aile kaldı.   

1915 sonrasında da baskı yoğunlaştı ve Süryaniler sık sık köyden göç etmek zorunda kaldı. Kalan son aileler de yeni evli çift Yusuf ve Edibe Aykıl’ın 3 Haziran 1990'da evlerine yapılan baskın sonucu öldürülmesi sonrası köyden kaçmak zorunda kaldı. Böylece Urdnus, 1990'ların ortalarına gelindiğinde Süryanilerden tamamen “boşaltıldı”. Periyodik olarak tekrar köyde yaşasalar da Urdnus’ta ağırlıklı olarak Kürtler yaşıyor.   

Beth Mancam   

Midyat-İdil yolunun karşısında, İzlo Dağı'nın kuzey yamacında yer alan Beth Mancam, tarih boyunca Nsibin (Nusaybin) bölgesindeki Süryani yerleşimleri arasında önemli bir yere sahip. Köy, katliamlar ve sürgünler sonrasında birkaç kez tamamen boşaltıldı. Köy, Sayfo sırasında bir süre boş kaldı, daha sonra Midyat-İdil yolu üzerinde bulunan Bsorino'dan 15 aile ile yeniden yerleşime açıldı.   

Daha önce Beth Mancam'da yaşamış ve Süryanilerle akrabalık bağı bulunan köyün sakinleri de uzun süre kalamadı. 1960'larda, çok sayıda saldırıdan sonra Beth Mancam'ı terk etmek zorunda kalan Süryanilere ait çok sayıda yapı (kale, kilise ve manastır), köyün boşaltılması sonrası yeniden kullanıldı.   

Mor Abhay Manastırı  

Nsibin-Bethzabday yolunun yaklaşık 2 km güneyinde bulunan Mor Abhay Manastırı, uzaktan görülebilse de duvarlarının bir kısmı yıkık durumda. Manastır içindeki kilisenin bir kısmı ise hâlâ ayakta duruyor.   

Bazı kaynaklara göre çok katlı manastırın 365 odası vardı. Beth Mancam'dan gelen Mor Baseliyos Shemun ve Turabdins Mafiryono, 1740 yılında bu manastırda öldürüldü. Şu an harap hâlde olan manastırın 4. yüzyılda kurulduğu tahmin ediliyor.   

Mor Aho Manastırı (DerPu)  

5. yüzyıla kadar uzandığı tahmin edilen MorAhoManastırı (DerPu) ise Beth Mancam köyünün 4 km güneyinde yer alıyor. Manastırın tüm bölgeye ve geçmişte çok önemli bir konuma sahip olduğu düşünülüyor. Manastır şu an harap hâlde.   

Mor Aday Manastırı  

Uzun bir tarihi olan Mor Aday Manastırı da Beth Mancam'daki diğer birçok manastır gibi şu an harap hâlde.   

Yoldath Aloho (Meryem Ana) Manastırı  

Yoldath Aloho (Meryem Ana) Manastırı’nın en az bin yıllık bir tarihi var. Beth Mancam yakınlarında yer alan manastır, köydeki manastırlara kıyasla oldukça küçük. Bu Manastır da bugün harap hâlde.   

Mor Barsawmo Kilisesi  

Beth Mancam'daki tarihi bina Konak'ın batısında yer alan kilise, Mor Abhay'ın kuzeyinde bulunuyor. Kilisenin temelini oluşturan duvarlar hâlâ ayakta. Mor Barsawmo Kilisesi, en az 100 yıldır korumasız ve ihmâl edilmiş durumda olduğu için bugün harap hâlde.   

Mor Sobo Kilisesi 

Beth Mancam köyünün alt kısmında bulunan bu kilise, atlattığı tüm badirelere rağmen ayakta. Ancak Mor Sobo Kilisesi, yılın belirli zamanlarında bölgeye gelen göçebelerin hayvanları için ahır olarak kullanılıyor. 

1915’te Bote ve Zaz köylerinde katledilen Süryaniler