Mahsarte’de 800 Süryani’den geriye tek bir aile kaldı

800 Hristiyan’ın bağcılık ve zanaatla var ettiği Mahsarte’de bugüne tek bir Süryani aile kaldı. Sayfo sırasında kaçıp Deyrulzafaran’a sığınan, 1960’lara kadar toprağına geri dönmek için direnen ancak nihai göçle tamamen boşaltılan Mahsarte’de, asırlık Mor Gevargis Kilisesi’nin kapısını kilitli bırakmayan, o topraklardaki Hıristiyan varlığının son nefesi olan bir ailenin direnç öyküsüyle yazı dizimizi noktalıyoruz.

Sayfo Özel Dosya

Sayfo Süryani Soykırımı’na giderken, 1915-24 yılları arasında Türkiye’de boşaltılan Süryani köyleri ve bölgelerini dosya hâlinde paylaşıyoruz. Dosya haberimizin 11’inci ve son bölümünde, Turabdin’in (Mardin ve çevre iller) Mahsarte (Ömerli) ve çevresindeki boşaltılan iki Süryani köyü ile kilise ve manastırları paylaşıyoruz.

Mahsarte (Ömerli)

Süryanicede "sıkma yeri" anlamına gelen Mahsarte ilçesinin ismi daha sonra Ömerli olarak değiştirildi. İnşa edildiği tarihten 1915’e kadar Süryani halkının yaşadığı Mahserte’de, Antakya Ortodoks Kilisesi'ne mensup 800 Hıristiyan yaşıyordu.

İlçede, bağcılık ve tekstil üretimi yaygındı. 1915’te Mahsarte’deki Süryanilerin neredeyse tamamı katledildi. Bu süreçte katliam, Mardin yetkililerinin izniyle hareket eden Şeyh Hüseyin Bekir yönetiminde gerçekleşti. Hayatta kalan az sayıda Süryani, Bneybil ve Deyrulzafaran Manastırı'na kaçtı.

Bir süre sonra köye geri dönen Süryani halkı, 1960'ların başlarına kadar burada yaşadıktan sonra tekrar göç etmek zorunda kaldı. Bugün Mahsarte'de sadece bir Süryani aile yaşıyor. İlçede bulunan tarihi Mor Gevargis Kilisesi'ne de bu aile bakıyor.

Mor Gevargis Kilisesi; Bazı kaynaklarda Mor Cercis Kilisesi olarak da anılan bu kilise, Mardin ve Midyat arasında, şehir merkezinden geçen yol üzerinde yer alıyor. İnşa tarihi bilinmeyen Mor Gevargis Kilisesi, klasik Süryani kilise mimarisine uygun olarak inşa edilmiş ve 2002 yılında restore edilmiş. Kilise, yılın belirli günlerinde ayinler için de kullanılıyor.

Araştırmalarımız sonucunda, kilise belgelerinde ismi geçen Mort Shmuni ve Meryem Ana Kilisesi’nin kalıntılarına rastlayamadık.

Bethawe (Bafava-Kayadere)

Eskiden Süryanilerin yaşadığı Bethawe'de, 1870 yılının kilise bağış kayıtlarında 22 ailenin ismi yer alıyor. 1915 Sayfo Soykırımı sırasında, bir rahip de dahil olmak üzere köylülerin çoğu öldürüldü ve köy yağmalandı. Sayfo sırasında yalnızca Bneybil'e ve Mardin'deki Deyrulzafaran Manastırı'na kaçmayı başaranlar hayatta kalabildi. Barış sağlandıktan sonra Süryaniler köye geri döndü ve 1975 yılına kadar orada kaldı.

20’nci yüzyılın başlarında, Mardin’deki kilise yönetiminden ruhani talebinde bulunan Bethawe'de, 1970'lerin başlarında 10 Hıristiyan aile yaşıyordu. Ancak bu aileler de daha sonra göç etmek zorunda kaldı ve köy Süryanilerden tamamen “boşaltıldı”. Daha sonra başka yerlerden Bethawe köyüne gelip yerleşen yaklaşık 50 Müslüman aile hâlâ burada yaşıyor. Köyde bulunan Meryem Ana Kilisesi ve Mor Malke Manastırı ise yıkıldı, yerinde başka amaçlar için kullanılan binalar inşa edildi.

Şuro (Dereyanı)

Süryanice "duvar" anlamına gelen "Şuro", Mardin-Midyat yolunun Hop Geçidi kavşağından, Savur'a giden yol üzerinde bulunuyor. Yanından akan derenin hayat verdiği köyün tarihi hakkında bir bilgi edinilemiyor. Ancak köyde yapılan çok sayıda kazıda, Hıristiyanlık öncesi dönemden kalma kalıntılar ve Büyük İskender'e ait sikkeler bulundu.

1915 Sayfo Soykırımı sırasında köyde yaşayan Süryanilerin tamamı katledildi. Bugün köyde tek bir Süryani bile yaşamıyor. Ayrıca köyde Süryanilere ait herhangi bir iz de kalmadı.

Bitti.

Sayfo’ya giderken: Boşaltılan Süryani köyleri (10)