Midyat’ın Eştroko (Ortaca) köyünde kilitli parke taşı döşenirken tarihi kalıntılara ulaşıldı. Turabdin Enstitüsü’nün Müze Müdürlüğü ekipleriyle birlikte yaptığı incelemeler, buluntu alanının 4. yüzyıla tarihlenen tarihi Mor Aday Kilisesi olduğunu ve toprak altından yüzyıllar öncesine ait Estrangelo yazılı mezar kitabelerinin çıktığını ortaya koydu.

Turabdin'in (Mardin ve çevre iller) Midyat ilçesine bağlı Eştroko (Ortaca) Mahallesi'nde bir vatandaş tarafından 15 Haziran’da yapılan peyzaj çalışması sırasında, tarihi kalıntılara ulaşıldı. Kazı esnasında, Klasik Süryanice (Estrangelo) kitabeler bulundu.

Yapılan çalışmalarda, kalıntıların ortaya çıkmasının devam etmesi üzerine jandarmaya haber verildi. Kazı alanında inceleme yapan jandarma ekipleri, kalıntıları koruma altına alarak, durumu Midyat Müze Müdürlüğü’ne bildirdi.

Kalıntılar üzerinde incelemeler yapıldı. Uzman Süryolog ve Turabdin Enstitüsü Başkanı Adem Coşkun’un iki gün boyunca kazı alanında yaptığı incelemeler sonucu Enstitü tarafından yazılı bir açıklama yayınlandı.

📌Turabdin Enstitüsü: Eştroko’daki buluntu 4. yüzyıla ait kilisenin yeri

▪️Midyat’ın Eştroko (Ortaca) köyünde kilitli parke taşı döşenirken tarihi kalıntılara ulaşıldı. Turabdin Enstitüsü’nün Müze Müdürlüğü ekipleriyle birlikte yaptığı incelemeler, buluntu alanının 4. yüzyıla… pic.twitter.com/ZthR7lyyrU

— Gazete Sabro (@gazetesabro) June 20, 2026

“Buluntu alanı kilisenin yeri”

Açıklamada, “Turabdin bölgesinde, Mardin'in Midyat ilçesine bağlı Ortaca (Eştrako - ܐܫܬܪܟܐ) köyünde gerçekleştirilen kilitli parke taşı döşeme çalışmaları sırasında arkeolojik verilere ulaşılmıştır. Durumun enstitümüze bildirilmesi üzerine (aynı günü akşamı), Mardin Müze Müdürlüğü ve Midyat Belediyesi KUDEB (Koruma Uygulama ve Denetim Bürosu) Müdürlüğü ile birlikte ivedilikle bölgeye intikal ettik. Daha önceki araştırmalarımız; Gertrude Bell'in arşivi, Süryani kronikleri ve Ortaca ile Hah köyü sakinlerinden edindiğimiz bilgileri doğrulamaktadır. Buna göre buluntu alanı, 4. yüzyıla tarihlenen ve Süryanilere ait Mor Aday Kilisesi'nin yeridir” bilgisi aktarıldı.

Bu alanda toplam 11 blok taş tespit edildiği paylaşılan açıklamada şu ifadelere yer verildi: “Bunların 6 tanesinde kitabe yer almaktadır. Ayrıca aynı bölgedeki bir bostan duvarında 2 kitabe daha bulunmuştur. Kitabelerin ilk okuması ve çözümlenmesi, Turabdin Enstitüsü koordinatörümüz Uzm. Süryolog Adem Coşkun tarafından yapılmıştır. Kendisinin ilk aktardığı verilere göre kitabeler, Miladi 8. ile 14. yüzyıllar arasına tarihlenmekte olup bu kilisede görev yapmış papaz, hizmetkar, öğretmen ve kilise görevlilerinin defin süreçlerine dair bilgiler içermektedir.

“Buluntular erken dönem yazıtları”

Bilindiği gibi Süryani geleneğinde din adamları kilise içinde kendilerine ayrılan özel alanlara defnedilir. Bu doğrultuda ele geçen buluntular, mezar taşı kitabesi niteliği taşıyan ve Turabdin Süryani kültür mirasına ait olan erken dönem yazıtlarıdır. Kitabeler, Süryanice dilinde ve Süryanice'nin Estrangelo (köşeli) yazı stiliyle taşlara kazılarak yazılmıştır. Uzm. Süryolog Adem Coşkun'un verdiği bilgilere göre, taş blokların kavisli yapısı, Gertrude Bell’in 1911 yılına ait fotoğraflarında görülen kilise avlusundaki Yazlık Kilise (Beth Slutho Kaytoyto - ܒܝܬ ܨܠܘܬܐ ܩܝܛܝܬܐ) mimarisine ait olabileceğine işaret etmektedir.

Kitabelerde tespit edilen en eski tarih, Yunan (Selefkos) takvimine göre 1083, yani Miladi 772 yılına aittir. Bu özel kitabede, ‘papazların el birliği ile kiliseyi yeniden ayağa kaldırdıklarına’ dair tarihi bir not yer almaktadır. Metinlerde burada defnedilen Şmuel, Yuhanon, Doniel ve Saliba gibi papazların isimleri geçerken, bazı kitabelerin yazmanının ise Muşe isimli bir şahıs olduğu anlaşılmıştır. İlk günün çalışmalarından sonra, arkeolojik alan bu heyet ve jandarmanın eşliğinde branda ile kapatılarak koruma altına alınmıştır.

Kültür ve Turizm Bakanlığı raporu da Uzm. Adem Coşkun'un sunduğu bu bilgiler ve hazırladığı rapor doğrultusunda şekillenmiştir. Çalışmaların ikinci gününde, Enstitü yetkililerimiz, Mardin Müze Müdürlüğü ve Midyat Belediyesi ekiplerinin gözetiminde taşlar güvenli bir şekilde taşınarak Mardin Müzesi'ne nakledilmiştir. Alanda yürütülecek kapsamlı saha çalışmaları için ise Bakanlık onayı ve izni beklenmektedir.

Tespitlerimize göre Ortaca (Eştrako - ܐܫܬܪܟܐ) köyünde geçmişte Mor Aday, Mor Dimet, Mor Sobo ve Meryem Ana kiliseleri ile bir Süryani mezarlığı bulunmaktaydı. Söz konusu mezarlığın bir kısmı ile bazı kiliselerin kalıntıları ekibimizce de yerinde tespit edilmiştir.

Ortak yürütülen bu çalışmalarda emeği geçen herkese teşekkür ediyoruz.”