Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin verilerine göre Türkiye, 2003-2025 yılları arasında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin “özgürlük ve güvenlik hakkını” düzenleyen 5'inci maddesini ihlâl ettiği gerekçesiyle 865 kez mahkum edildi.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) kararları, Türkiye'de tutuklama tedbirinin uygulanmasına ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi. Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi Başkanlığı verilerine göre Türkiye, 2003-2025 yılları arasında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 5'inci maddesinde güvence altına alınan "özgürlük ve güvenlik hakkını" ihlâl ettiği gerekçesiyle toplam 865 kez mahkum edildi.

Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre tutuklama, yargılama sürecinde başvurulan geçici bir koruma tedbiri olarak tanımlanıyor. Ancak hukukçular ve insan hakları savunucuları, uzun süredir bu tedbirin istisnai olmaktan çıkarılarak yaygın biçimde uygulandığını belirterek eleştirilerde bulunuyor.

Türkiye'nin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 5'inci maddesinde, "Herkes özgürlük ve güvenlik hakkına sahiptir. İstisnai hâller dışında ve yasanın öngördüğü usule uygun olmadan hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz" hükmü yer alıyor.

AİHM kararlarına göre Türkiye, söz konusu maddeyi ihlâl ettiği gerekçesiyle yıllar içinde yüzlerce kez mahkum edildi.

İhlâl kararlarının dağılımı

Adalet Bakanlığı verilerine göre, Türkiye hakkında verilen "özgürlük ve güvenlik hakkı ihlâli" kararlarının sayısı, 2007 yılında 95 kararla en yüksek seviyeye ulaştı.

Dönemlere göre ihlâl kararlarının dağılımı şöyle:

2003-2007: 250 ihlâl kararı
2008-2012: 307 ihlâl kararı
2013-2017: 135 ihlâl kararı
2018-2021: 90 ihlâl kararı
2022-2025: 83 ihlâl kararı

Bu verilerle birlikte 2003-2025 döneminde Türkiye aleyhine verilen toplam ihlâl kararı sayısı 865'e ulaştı.

AİHM kararları, bireysel başvurular üzerinden ve her dosyanın kendi koşulları çerçevesinde değerlendiriliyor. Ancak mahkemenin istatistikleri, Türkiye'de özgürlük ve güvenlik hakkına ilişkin ihlâllerin uzun yıllardır devam eden yapısal bir sorun alanı olarak öne çıktığını gösteriyor.

Hukukçular, tutuklamanın bir ceza değil istisnai bir tedbir olması gerektiğini hatırlatırken, AİHM kararları da tutuklama uygulamalarının insan hakları standartları açısından düzenli biçimde denetlendiğine işaret ediyor.